Có những buổi tối, người lớn vừa về đến nhà thì còn bữa ăn, tắm rửa, dọn dẹp và nhiều việc chưa xong. Trẻ lại muốn chơi tiếp, chạy đi khi nghe nhắc đến giờ ngủ, hoặc chỉ chịu nằm yên khi có một người lớn ở cạnh. Đến lúc cả nhà thật sự im, người lớn cũng đã kiệt sức.
Khi đó, rất dễ nghĩ rằng vấn đề nằm ở chỗ con “không chịu ngủ”. Nhưng Cô không vội xem việc trẻ chưa muốn đi ngủ là chống đối. Với trẻ nhỏ, buổi tối có thể là lúc phải rời hoạt động đang thích, dừng một cuộc chơi với người lớn, hoặc chuyển từ một căn nhà còn nhiều âm thanh sang một khoảng thời gian yên hơn. Với người lớn, đó lại là lúc năng lượng thường đã gần cạn.
Không có một giờ ngủ hay một nghi thức tối nào phù hợp với mọi nhà. Điều có ích hơn là nhìn xem: trong buổi tối của gia đình mình, lúc nào mọi người bắt đầu căng lên, và có thể làm cho đoạn đó dễ đoán hơn một chút không?
Đến giờ ngủ không phải là một chiếc công tắc
Trẻ nhỏ không phải lúc nào cũng chuyển từ chơi sang ngủ ngay khi người lớn nói “đến giờ rồi”. Có hôm con đang mệt nhưng lại càng chạy nhảy nhiều. Có hôm con vừa trải qua một ngày có nhiều thay đổi, nên chỉ muốn bám người lớn. Có hôm ba mẹ phải giục nhanh vì cả nhà đã muộn.
Những điều này chưa nói rằng trẻ đang “làm khó” người lớn. Một trình tự lặp lại có thể là chiếc cầu nối để con biết điều gì sẽ đến tiếp theo; CDC cũng xem sự nhất quán và khả năng dự đoán là phần quan trọng của nếp sinh hoạt gia đình. CDC
Điều đó không có nghĩa mọi buổi tối phải giống hệt nhau. Có hôm ba mẹ về muộn, con ốm, có khách đến nhà hoặc một người khác đưa con đi ngủ. Một trình tự có ích là trình tự gia đình có thể quay về vào phần lớn các ngày, chứ không phải lịch lý tưởng chỉ thực hiện được khi mọi thứ đều thuận lợi.
Trong Montessori 0–3, Cô không xem việc trẻ đi vào giấc ngủ một mình là một nhiệm vụ người lớn phải đạt cho bằng được. Một tài liệu được đăng trên trang của AMI về sự độc lập khi ngủ gợi mở rằng mỗi trẻ có thể cần mức hợp tác khác nhau trong các chuyển tiếp đi ngủ; người lớn quan sát, hỗ trợ vừa đủ rồi lùi dần khi trẻ đã sẵn sàng hơn. Đây là một góc nhìn giáo dục, không phải hướng dẫn an toàn hay điều trị giấc ngủ. Association Montessori Internationale
Hãy nhìn cả buổi tối, không chỉ khoảnh khắc con chưa ngủ
Trước khi cố sửa giờ ngủ, ba mẹ có thể nhìn lại vài đoạn nhỏ của buổi tối.
Con vừa dừng một hoạt động đang thích chưa? Bữa tối có kéo dài hoặc quá gấp không? Có khoảng nào để con được ở gần người lớn trước khi bị yêu cầu tách ra đi ngủ không? Người lớn có đang thay phiên nhắc nhiều việc, khiến buổi tối thành một chuỗi yêu cầu liên tục không?
Không cần trả lời hết các câu hỏi này trong một ngày. Chỉ cần nhận ra một điểm lặp lại. Chẳng hạn, có nhà thấy khó nhất là sau khi tắt tivi. Có nhà nhận ra trẻ thường được gọi đi tắm ngay khi vừa về tới nhà. Có nhà thấy đến phần thay đồ thì cả người lớn lẫn trẻ đều đã mệt.
Với những đoạn khó ấy, Cô thường không bắt đầu bằng việc mua thêm đồ hay dựng một nghi thức thật cầu kỳ. Một thay đổi nhỏ có thể là báo trước trước khi dừng chơi; để con mang cuốn sách muốn nghe vào phòng; hoặc để người lớn ngồi cạnh vài phút trong lúc con thay đồ. Những điều này không làm trẻ buồn ngủ ngay, nhưng có thể làm lần chuyển tiếp bớt đột ngột.
Một trình tự ngắn là đủ để bắt đầu
Một buổi tối dễ đoán có thể rất đơn giản: giảm bớt ánh sáng, thay đồ, rửa mặt hoặc đánh răng, đọc một cuốn sách ngắn rồi nói chúc ngủ. Nhà khác có thể là tắm nhanh, thay đồ và nghe một bài hát quen. Trình tự không cần đẹp như trên mạng; nó chỉ cần đủ ngắn để người lớn làm được khi đã mệt.
Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ gợi ý các hoạt động yên như đọc sách, nghe nhạc nhẹ hoặc tắm trước giờ ngủ, đồng thời nhấn mạnh sự nhất quán của giờ và nhịp đi ngủ. HealthyChildren.org
Nếu màn hình đang là một phần quen thuộc của buổi tối, ba mẹ không cần biến việc tắt màn hình thành một cuộc thử sức ngay đêm nay. Hãy chỉ quan sát xem nó đang xuất hiện ở đoạn nào: trước bữa tối, khi người lớn dọn dẹp, hay ngay trước khi ngủ. Nếu muốn thử thay đổi, có thể bắt đầu bằng việc không để màn hình đi vào bước cuối của trình tự tối. Điều quan trọng là gia đình có một nhịp mới làm được đều, không phải một quy tắc khiến mọi người thêm căng thẳng.
Ba mẹ cũng có thể chọn một câu ngắn để kết thúc trình tự: “Mình đã đọc xong một cuốn sách. Bây giờ là lúc nghỉ.” Câu này không cần làm con vui ngay. Điều quan trọng là người lớn nói điều mình có thể làm theo, thay vì thêm một lời hứa hoặc một hoạt động mới mỗi lần con phản ứng.
Khi trẻ gọi hoặc thức dậy trong đêm
Việc trẻ nhỏ thức dậy hoặc gọi người lớn vào ban đêm có thể xảy ra trong nhiều giai đoạn. Bài viết này không thể đưa ra một cách đáp lại duy nhất: có trẻ cần được kiểm tra, được trấn an hoặc được hỗ trợ vì đang ốm; có trẻ cần người lớn ở gần hơn khi vừa có thay đổi lớn trong đời sống.
Điều Cô muốn ba mẹ tránh là biến một đêm mệt thành lúc phải chọn ngay giữa hai cực: luôn ở cạnh đến khi con ngủ hoặc để con tự xoay xở hoàn toàn. Khi cả nhà đang quá mệt, hãy ưu tiên sự an toàn và một cách đáp lại mà người lớn còn làm được bình tĩnh. Ban ngày, khi mọi người đã tỉnh táo hơn, gia đình mới xem lại: chuyển tiếp nào đang khó, điều gì con cần được báo trước, và điều gì có thể làm khác ở tối hôm sau.
Khi nhiều người cùng chăm trẻ
Ông bà, ba mẹ và người chăm có thể không cùng một cách đưa trẻ ngủ. Có người muốn bế lâu hơn, có người muốn bật tivi cho con yên, có người nghĩ trẻ cần ngủ ngay vì sáng mai phải dậy sớm. Những khác biệt này thường lộ ra rõ nhất khi mọi người đã mệt.
Không cần yêu cầu tất cả làm giống nhau. Gia đình có thể thống nhất hai điều nhỏ: bước cuối trước khi ngủ là gì, và câu nào người lớn sẽ dùng khi đã đến lúc kết thúc. Ví dụ, một người có thể tắm cho con, người khác đọc sách; nhưng cả hai cùng giữ nhịp yên và không mở thêm hoạt động sau lời chúc ngủ.
Sau vài ngày, ba mẹ chỉ cần hỏi: đoạn nào đã nhẹ hơn, đoạn nào vẫn rất khó? Mục tiêu không phải chấm xem ai làm đúng, mà là hiểu xem gia đình đang cần điều chỉnh ở đâu.
Một lưu ý về an toàn và phạm vi bài viết
Bài viết này là gợi ý giáo dục về nhịp buổi tối và sự phối hợp giữa những người lớn quanh trẻ 12–36 tháng. Nó không thay thế tư vấn y khoa, đánh giá giấc ngủ hay hướng dẫn an toàn cá thể hóa.
Ba mẹ nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia phù hợp nếu trẻ ngáy to, thở nặng hoặc khó thở khi ngủ, có dấu hiệu ngưng thở, hoặc nếu gia đình có lo lắng kéo dài về sức khỏe và chất lượng giấc ngủ của con. Những điều này cần được xem trong bối cảnh riêng của trẻ, không nên tự kết luận từ một bài viết. HealthyChildren.org
Nếu buổi tối đang làm cả nhà kiệt sức, ba mẹ có thể gửi một câu hỏi ngắn qua Zalo cho cô Thu Hoàng để cùng nhìn vào nhịp sống và những chuyển tiếp của gia đình. Trong tin nhắn đầu tiên, ba mẹ không cần gửi ảnh hoặc thông tin sức khỏe riêng tư của trẻ.
Cần trao đổi từ tình huống của gia đình?
Hãy bắt đầu bằng một câu hỏi ngắn.
Cô Hoàng sẽ xem tình huống ban đầu và hẹn trao đổi phù hợp. Trong tin nhắn đầu tiên, không cần gửi ảnh hoặc thông tin riêng tư của trẻ.
Gửi câu hỏi qua Zalo